Phân tích hình tượng chiếc thuyền ngoài xa của Nguyễn Minh Châu

“Văn học và cuộc sống là hai đường tròn đồng tâm mà tâm điểm là con người” – Nguyễn Minh Châu

Thật vậy, văn học luôn đi đôi với hiện thực, cuộc sống bao giờ cũng đi trước, ngôn từ lò dò theo sau để láo liên quan sát, ghi nhận lại những sự kiện xảy ra trong cuộc sống dưới lăng kính của nghệ thuật. Văn học nói cho cùng cũng không thể tách rời mảnh đất mà nó đã ra đời. Nguyễn Minh Châu là một trong những nhà văn luôn luôn đi tìm về với đời thường, nơi những con người nhỏ bé, bất hạnh đang sống, vật lộn mưu sinh. “Chiếc thuyền ngoài xa” là một tác phẩm xuất sắc và đầy tính triết lý, đặc biệt hình tượng chiếc thuyền ngoài xa đầy tính nghệ thuật mang đến cho người đọc những cảm thức mới mẻ.

Phân tích hình tượng chiếc thuyền ngoài xa của Nguyễn Minh Châu

Chiếc thuyền ngoài xa đầy tính nghệ thuật – cảnh đắt trời cho

Phùng, một phóng viên hết lòng với nghề, mong muốn tìm được một bức ảnh để đời. Chiếc thuyền ngoài xa xuất hiện như một luồng gió đột ngột xuyên thẳng vào tim của nhân vật Phùng, anh phát hiện ra vẻ đẹp như một bức tranh thủy mặc, đầy thổn thức và mê hoặc lòng người:

“Có lẽ suốt một đời cầm máy ảnh chưa bao giờ tôi được thấy một cảnh "đắt" trời cho như vậy: trước mặt tôi là một bức tranh mực tầu của một danh họa thời cổ. Mũi thuyền in một nét mơ hồ lòe nhòe vào bầu sương mù trắng như sữa có pha đôi chút màu hồng hồng do ánh mặt trời chiếu vào....”

Chiếc thuyền ngoài xa đầy tính nghệ thuật – cảnh đắt trời cho

Hình ảnh chiếc thuyền mập mờ trong sương sớm, mang đủ hình hài và mùi vị. Trong cái mờ ảo của bình minh, mũi thuyền như cưỡi sóng xé ngang màn sương. Màu trắng của sóng, màu hồng của mặt trời, tất cả quyện đặc vào nhau , vẽ nên một bức tranh thủy mặc khiến cho Phùng phải thốt lên là một “cảnh đắt trời cho”. Tất cả đều yên bình và đậm tính nghệ thuật, dường như đây là một cảnh đẹp chạm đến tật cùng của mọi giá trị chân thiện mĩ. Trong thiên nhiên đẹp nao lòng, hình ảnh con người như điểm xuyết thêm cho bức tranh vốn dĩ đã quá hoàn hảo này:

“Vài bóng người lớn lẫn trẻ con ngồi im phăng phắc như tượng trên chiếc mui khum khum, đang hướng mặt vào bờ. Tất cả khung cảnh ấy nhìn qua những cái mắt lưới và tấm lưới nằm giữa hai chiếc gọng vó hiện ra dưới một hình thù y hệt cánh một con dơi, toàn bộ khung cảnh từ đường nét đến ánh sáng đều hài hòa và đẹp, một vẻ đẹp thực đơn giản và toàn bích”

Sự kết hợp giữa người và thiên nhiên, đối với Phùng đã là vẻ đẹp toàn diện. Ở phần đầu tác phẩm, quan điểm về nghệ thuật của Phùng là “ đơn giản và toàn bích”. Mọi thứ đều chạm đến đỉnh cao của nghệ thuật, vẻ đẹp đạo đức khiến anh phải bối rối và ngợp thở. Song con thuyền ngoài xa đậm tính nghệ thuật này lại tượng trưng cho một quan điểm khác  - thứ nghệ thuật ở “ngoài xa”, xa rời hiện thực cuộc sống. Vì nhà văn chỉ đứng ngoài quan sát nên chỉ thấy được bề nổi của sự thật, mọi hình ảnh đều toàn mĩ. Nghệ thuật vị nghệ thuật, chỉ đơn thuần phục vụ con mắt thẩm mĩ, tuyệt tác nghệ thuật trở nên đơn giản.  Nghệ thuật không gắn liền với cuộc sống mà chỉ được nhìn nhận quá con mắt của nhà văn, phần nào thể hiện sự phiến diện và tôn thờ nghệ thuật quá mức mà quên đi con người mới là bản thể chính. Vì vậy chiếc thuyền ngoài xa vừa tượng trưng cho cái đẹp, vừa ẩn dụ cho quan niệm về cái đẹp còn thiếu sâu sắc.

Chiếc thuyền ngoài xa – cuộc sống đầy nghịch lý

Nam Cao đã từng nói: “Nghệ thuật không phải là ánh trăng lừa dối, không cần là ánh trăng lừa dối… Nghệ thuật chỉ có thể là tiếng kêu đau khổ thoát ra từ những kiếp lầm than” (Trăng sáng)

Nguyễn Minh Châu cũng có cùng quan điểm như vậy, đối với ông, văn học thai nghén từ sự sống và tồn tại vì con người. Một nhà văn chân chính là một người biết đào sâu tìm tòi, hiểu cuộc sống của người dân như chính cuộc sống của mình. Cái đẹp phải bắt nguồn từ đời sống của người dân, nghệ thuật phải có cái nhìn bao quát và sâu sắc. Chiếc thuyền càng lại gần, những hình ảnh khác hoàn toàn so với nhận thức ban đầu càng hiện lên rõ ràng. Đó là những con người, những cuộc đời, những số phận đầy trớ trêu, nghịch lý đã, đang và sẽ còn tiếp tục sống quay quắt bên trong chiếc thuyền ấy. Một người vợ nhẫn nhục cam chịu một cách tự nguyện những trận đòn thịnh nộ của anh chồng với “ba ngày một trận nhẹ, năm ngày một trận nặng”. Với chi tiết này, câu chuyện dường như đã mở ra hai hình ảnh, hai thế giới khác hẳn: Chiếc – thuyền – ngoài – xa mang lại vẻ đẹp hoàn mỹ cho một tấm ảnh, còn chiếc thuyền khi đến gần lại làm vỡ ra một hiện thực nghiệt ngã đến xót xa của số phận con người.

Chiếc thuyền ngoài xa tượng trưng cho cuộc sống thực tại ẩn chứa nhiều nghiệt ngã, nghệ thuật xa rời hiện thực, xa rời cuộc sống, nên cái đẹp chỉ là thoáng qua. Đằng sau tấm rèm đó là sự thật, con người sống trong số phận trớ trêu. Lúc này Phùng mới giật mình, vỡ mộng nhận ra rằng vẻ đẹp ngoài xa kia cũng ẩn trong trong mình nhiều sự thật oái oăm, ngang trái, bất công, nếu không thực sự đến gần thì chẳng bao giờ anh ngộ ra được. Con thuyền lúc này tượng trưng cho quan điểm khác, đó là nghệ thuật vì con người, bắt nguồn và xoay quanh cuộc sống.

Hành trình của nhà văn là hành trình đào sâu tìm tòi, chắt lọc những hạt cát thô để kết tinh thành những viên ngọc mang tên văn chương. Một đầu của hành trình sáng tạo chính là tìm kiếm sự thật. Càng gần dân, tác phẩm càng gần với kiệt tác. Quan điểm này được thể hiện qua sự nhận thức của nhân vật Phùng, lúc đầu qanh coi kiệt tác thật đơn giản, chiếc thuyền hòa hợp với thiên nhiên với anh đó là đẹp. Song càng về sau anh mới nhận ra sự hạn hẹp trong suy nghĩ của mình, anh vội vàng kết luận mà không tìm hiểu, cái đẹp thực chất là sự kết hợp giữa nghệ thuật tinh tế và cuộc sống đời thường. Khoảng cách xa và gần là hai thái cực hoàn toàn khác nhau, là sự đối lập gay gắt giữa sâu thẳm bên trong và vẻ bề ngoài đẹp đẽ, đây chính là cách nhìn nhận đầy sâu sắc và nhân văn về cuộc đời, về con người của nhiếp ảnh gia Phùng, cũng như của tác giả Nguyễn Minh Châu. Văn học chính là sự đa chiều trong nhận thức, người viết văn hay làm nghệ thuật phải nhìn nhận cuộc sống ở các góc độ khác nhau, và với những nhận thức khác nhau. Đó mới là nghệ thuật chân chính.

Chiếc thuyền ngoài xa là một hình tượng mang đậm tính triết lí, sự hòa hợp giữa chất lãng mạn của văn học và chất suy tưởng của nhà văn đã đem đến cho hình ảnh chiếc thuyền những tầng nghĩa không ngờ tới. Văn học không thể tách rời khỏi cuộc sống, cũng như mặt đất không thể thiếu ánh mặt trời.

Thảo Nguyên


Về trang chủ: AnyBooks.vn, hoặc click ngay: Sách phát triển bản thân, Sách hay 2021, Đời ngắn đừng ngủ dài, Chiếc lược ngà, Những người khốn khổ, Sách nên đọc khi còn trẻ, Sách cho tâm hồn, Tác giả - Tác phẩm, Những trích dẫn hay, trích dẫn sách, Nghệ thuật sống, Tản văn hay, Góc suy ngẫm, Quà tặng cuộc sống, Bài văn mẫu

Sách cùng danh mục
Phân tích bài thơ Chiều tối của Hồ Chí Minh

Phân tích bài thơ Chiều tối của Hồ Chí Minh

Có thể nói, Chiều tối đã khắc họa thành công bức tranh thiên nhiên và bức tranh cuộc sống của con...

Nghị luận xã hội suy nghĩ về vấn đề tự học

Nghị luận xã hội suy nghĩ về vấn đề tự học

Khi chúng ta tự học, tức là chúng ta tự tìm cách học hỏi, tự tìm hiểu những kiến thức, kĩ năng mới...

Phân tích khổ thơ đầu bài thơ Tây Tiến

Phân tích khổ thơ đầu bài thơ Tây Tiến

Có thể nói, khổ thơ đầu tiên của bài thơ Tây Tiến đã tái hiện được vẻ đẹp hào hoa, bi tráng...

Phân tích giá trị nhân đạo trong tác phẩm Vợ chồng A Phủ

Phân tích giá trị nhân đạo trong tác phẩm Vợ chồng A Phủ

Qua ngòi bút, qua nhân vật Mị, A Phủ đại diện cho những con người chịu áp bức của hủ tục, cường...

Phân tích bức tranh phố huyện nghèo trong Hai đứa trẻ

Phân tích bức tranh phố huyện nghèo trong Hai đứa trẻ

Dưới con mắt ngây thơ của “Hai đứa trẻ”, người đọc dường như cùng nhập cuộc, cùng theo dõi,...

Phân tích giá trị nhân văn trong tác phẩm Chí Phèo

Phân tích giá trị nhân văn trong tác phẩm Chí Phèo

Chí Phèo vừa hay là một người từ lương thiện bị đẩy đến cùng đường cuối đất, bị tha hóa bởi...

Phân tích bài thơ Mùa xuân nho nhỏ của Thanh Hải

Phân tích bài thơ Mùa xuân nho nhỏ của Thanh Hải

"Mùa xuân nho nhỏ" là ngọn lửa diệu kì ủ ấm đôi tay xám ngắt của thi nhân. Ngọn lửa ấy như có...

Phân tích bài thơ Thương Vợ của Tú Xương

Phân tích bài thơ Thương Vợ của Tú Xương

"Thương vợ" là bài thơ tác giả viết về vợ mình, để ghi lại tình yêu thương chân thành với bà, cũng...

Phân tích bài thơ Câu cá mùa thu của Nguyễn Khuyến

Phân tích bài thơ Câu cá mùa thu của Nguyễn Khuyến

Có thể nói, “Câu cá mùa thu” là bài thơ của làng quê Việt Nam, đặc biệt là làng quê vùng Bắc Bộ....

Chất thơ trong tác phẩm Hai đứa trẻ của Thạch Lam

Chất thơ trong tác phẩm Hai đứa trẻ của Thạch Lam

Mỗi chi tiết trong “Hai đứa trẻ” được Thạch Lam khắc hoạ một cách sinh động, cụ thể với ngôn...

Phân tích 13 câu thơ đầu trong bài thơ vội vàng của Xuân Diệu

Phân tích 13 câu thơ đầu trong bài thơ vội vàng của Xuân Diệu

Xuân Diệu – một nhà thơ lớn của văn học Việt Nam hiện đại, được biết đến qua phong cách sáng...

Giải thích câu tục ngữ Gần mực thì đen gần đèn thì sáng

Giải thích câu tục ngữ Gần mực thì đen gần đèn thì sáng

Cuộc sống xung quanh ta là một bức tranh muôn màu muôn vẻ, và môi trường sống có ảnh hưởng rất lớn...

Ý nghĩa Truyện cổ tích Ai mua hành tôi

Ý nghĩa Truyện cổ tích Ai mua hành tôi

Những ai yêu thích truyện cổ tích Việt Nam thì luôn nhận được rất nhiều bài học quý giá từ kho tàng...

Cảm nhận về tác phẩm Chiếc lá cuối cùng của O'henri

Cảm nhận về tác phẩm Chiếc lá cuối cùng của O'henri

Tác phẩm Chiếc lá cuối cùng là một kiệt tác khi đã đọng lại trong lòng độc giả nhiều cảm xúc....

Phân tích bài thơ Mùa xuân nho nhỏ của Thanh Hải

Phân tích bài thơ Mùa xuân nho nhỏ của Thanh Hải

"Mùa xuân nho nhỏ" là ngọn lửa diệu kì ủ ấm đôi tay xám ngắt của thi nhân. Ngọn lửa ấy như có...

Phân tích bài thơ Ông đồ của Vũ Đình Liên

Phân tích bài thơ Ông đồ của Vũ Đình Liên

“Ông đồ” là niềm hoài cổ của tác giả đối với nét đẹp truyền thống đang dần mai một. Bài...

Chất thơ trong tác phẩm Hai đứa trẻ của Thạch Lam

Chất thơ trong tác phẩm Hai đứa trẻ của Thạch Lam

Mỗi chi tiết trong “Hai đứa trẻ” được Thạch Lam khắc hoạ một cách sinh động, cụ thể với ngôn...

Giải thích câu tục ngữ Gần mực thì đen gần đèn thì sáng

Giải thích câu tục ngữ Gần mực thì đen gần đèn thì sáng

Cuộc sống xung quanh ta là một bức tranh muôn màu muôn vẻ, và môi trường sống có ảnh hưởng rất lớn...

Giá trị hiện thực được khắc họa qua Vợ Chồng A Phủ

Giá trị hiện thực được khắc họa qua Vợ Chồng A Phủ

Văn chương được khơi từ cuộc sống, từ những hiện thực tươi đẹp nhất hay thậm chí là phũ phàng...

Phân tích bài thơ Tự Tình II - Hồ Xuân Hương

Phân tích bài thơ Tự Tình II - Hồ Xuân Hương

“Bà Chúa Thơ Nôm” là danh xưng được người đời tặng cho Hồ Xuân Hương – một thi sĩ tài hoa sống...

Phân tích bài thơ Thương Vợ của Tú Xương

Phân tích bài thơ Thương Vợ của Tú Xương

"Thương vợ" là bài thơ tác giả viết về vợ mình, để ghi lại tình yêu thương chân thành với bà, cũng...

Anybooks.vn - Kênh thông tin giới thiệu sách, review sách, chia sẻ những cuốn sách hay nên đọc dành cho độc giả.